Hygiëne monitoren

met een ATP-meting

Je hoort het steeds vaker in de voedingsindustrie: ATP-meting. Maar wat is ATP eigenlijk? En waarom is het belangrijk om dat te meten op je werkvloer? In deze blog leggen we je alles uit: van het wat tot het hoe, met praktische tips. Zo weet jij straks precies hoe je hygiëne meetbaar en zichtbaar maakt. Spoiler alert: je hebt er geen laboratorium voor nodig, maar wel de juiste tools en een beetje kennis.

Wat is ATP?

ATP staat voor adenosinetrifosfaat. Het is een energiebron die in álle levende cellen voorkomt: in mensen, dieren, planten, bacteriën, gisten en schimmels. Als je ATP op een oppervlak vindt, weet je dus dat er nog sprake is van vervuiling. Dat kan voedsel zijn, maar ook bacteriën of andere micro-organismen.

Omdat een ATP-meting resten van levend materiaal vindt op geteste oppervlakken, is het testen ervan een slimme manier om snel te controleren of een oppervlak schoon is. Zeker in de voedingsmiddelenindustrie, waar kruisbesmetting en bacteriegroei ernstige gevolgen kunnen hebben, is ATP-meting een waardevolle controletool.

Microbiële ATP

ATP dat zich binnenin levende microbiële cellen (zoals bacteriën, gisten en schimmels) bevindt. Aanwezigheid van microbiële ATP geeft aan dat er levende micro-organismen aanwezig zijn, dus dat er sprake kan zijn van microbiële besmetting.

Vrije ATP

ATP die afkomstig is uit kapotte of dode cellen, voedselresten of andere organische vervuiling. Het zit dus niet meer ‘in’ levende micro-organismen, maar is vrijgekomen in de omgeving. Het geeft dus aan dat er organische vervuiling is, maar niet per se levende micro-organismen.

Hoe meet je ATP?

Met een ATP-meting kun je meten hoeveel ATP er aanwezig is. Daarvoor heb je verschillende ATP-testen. Deze voer je uit door een monster te nemen met een swab (een soort wattenstaafje). Deze stop je in een luminometer en binnen enkele seconden weet je hoe schoon of vies het oppervlak is.

Wat heb je nodig voor een ATP-meting?

Een ATP-test, zoals bijvoorbeeld de UltraSnap van Hygiena of de NEOGEN Clean-Trace surface ATP test. Een ATP-test ziet eruit als een wattenstaafje omhuld met een plastic behuizing voor de beste bescherming van het meetinstrument.
Een luminometer. Met behulp van de luminometer kun je een ATP-test aflezen. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld de Clean Trace LM1 lumiometer van NEOGEN of de SystemSURE Plus van Hygiena.
Op de luminometer staat software, SureTrend, om resultaten te analyseren en trends te volgen in jouw productiefaciliteit.
Kalibratietesten, zoals CalCheck en ATP positieve controletesten om zeker te zijn van betrouwbare resultaten.

Hoe werkt een ATP-meter?

De ATP-meter (luminometer) werkt op basis van bioluminescentie. Dat is een mooi woord voor: licht geven door een chemische reactie. Zodra het wattenstaafje met de ATP van het geteste oppervlak in contact komt met de testvloeistof in het buisje, ontstaat er licht. De meter meet dat licht en zet het om in een score: de RLU-waarde (Relative Light Units).

Welke soorten ATP-testen zijn er?

Oppervlaktetesten

Deze worden het meest gebruikt en zijn ideaal voor het controleren van voedselcontactoppervlakken.

Hygiena UltraSnap
NEOGEN Clean-Trace surface ATP test

High Sensitivity-testen

Geschikt voor zeer strikte ATP-metingen. Deze test is vier keer gevoeliger dan standaardtesten en detecteert zelfs extreem kleine hoeveelheden ATP.

Hygiena Supersnap High Senitivity

Watertesten

Speciaal ontwikkeld voor watermonsters, zoals spoelwater of CIP-reiniging.

Hygiena AquaSnap Total en NEOGEN Clean-trace water total ATP meten zowel vrije als microbiële ATP.
Hygiena AquaSnap Free en NEOGEN Clean-trace water Free ATP meet uitsluitend vrije ATP in water.

Specifieke bacteriegroep-testen

Deze test detecteert specifieke bacteriegroepen. Gebruik bij deze test altijd zowel de enrichment swaptest als de detection swaptest.

Gebruik dus bijvoorbeeld de Hygiena MicroSnap Coliform Detection swaptest in combinatie met de Hygiena MicroSnap Coliform Enrichment swaptest voor detectie en telling van coliform-bacteriën

Wat zijn de stappen van een ATP-meting?

Haal de swab uit de buis.
Neem een monster van een oppervlak (bijvoorbeeld een werktafel) met de swab. Je swabt altijd een oppervlakte van 10×10 cm in kruispatronen.
Plaats de swab terug in de buis
Activeer de test door het Snap Valve te breken en knijp tweemaal in het bolletje.
Schud de buis voor 5-10 seconden, zodat de vloeistof goed mengt met het monster.
Plaats de buis in de luminometer (ATP-meter) en start de meting. Let op: zorg ervoor dat je binnen de aangegeven tijd de resultaten uitleest. Anders is de meting onbetrouwbaar.
Nadat je het resultaat hebt afgelezen en hebt geïnterpreteerd, volg je de instructies op het scherm.

* Hou er rekening mee dat de instructies van jouw specifieke test iets af kunnen wijken, lees daarom altijd goed de instruties die horen bij jouw test.

Hoe interpreteer je de ATP-meting?

De ATP-meter geeft een score in RLUs (Relative Light Units). Hoe hoger de score, hoe meer ATP – en dus: hoe viezer het oppervlak. Je kan 3 verschillende meldingen krijgen, afhankelijk van het apparaat en de eigen instellingen:

Pass (Schoon)

Indicatie: Het oppervlak of watermonster wordt als schoon beschouwd. Waarden: Meestal tussen de 0 en 10–20 RLU Betekenis: Er is weinig tot geen biologische vervuiling aanwezig.

Waarschuwing

Indicatie: Het resultaat zit in een grijs gebied. Waarden: Vaak tussen de 11–59 RLU Betekenis: Er is enige vervuiling aanwezig. Extra controle of reiniging wordt aanbevolen.

Fail (Vuil)

Indicatie: Het oppervlak of monster is niet schoon genoeg. Waarden: ≥30 – 60 RLU of hoger (afhankelijk van instelling) Betekenis: Er is te veel ATP gemeten. Reiniging of onderzoek is noodzakelijk.

Hoe controleer je een ATP-meting?

Af en toe moet je controleren of je luminometer goed werkt. Dat noemen we kalibreren. Werk daarom altijd met zowel positieve en negatieve controles. Daarmee check je of de meter goed werkt. Hier zijn handige controlemiddelen voor, zoals de CalCheck kalibratie controle kit.

Hoe bewaar je ATP-testen?

Bewaren doe je het liefst gekoeld: tussen de 2 en 8 °C. Dat zorgt voor een langere houdbaarheid. Je kunt de meeste ATP-testen maximaal 4 weken op kamertemperatuur bewaren (20 tot 25°C). Zorg wel dat ze uit de zon blijven. En: gebruik ze zeker niet na de houdbaarheidsdatum.

Raadpleeg altijd de bijgeleverde bewaarinstructies in de gebruiksaanwijzing van de gekochte ATP-test.

Tips voor het uitvoeren van een ATP-meting

Laat de test even op temperatuur komen als hij net uit de koeling komt.
Zorg dat je swabtip niet aanraakt met je vingers.
Gebruik een vast patroon bij het swabben: horizontaal, verticaal én diagonaal.
Draai de swab tijdens het afnemen, zo verzamel je meer monster.
Gebruik voldoende druk – ja, je mag best even stevig poetsen.

ATP-metingen maken hygiëne meetbaar

Het is een manier om snel te weten of een oppervlak of het spoelwater schoon genoeg is.

Wil je starten met ATP-metingen in jouw bedrijf? Brilliant Group ondersteunt je met deskundig advies, praktische trainingen en de juiste meetproducten. Samen met onze partners beschikken we over alle kennis om jou te helpen de beste oplossing te vinden.

Ook interessant?

Bekijk alle blogs